Kort samengevat: In de tuigage hoort een wantspanner met gesloten spanmoer, die minimaal de breeksterkte van de draad haalt: bij 4 mm 1x19 dus M8, bij 6 mm M10. Voor leuningen, zonnezeilen en afspanningen volstaat een staaldraadspanner met open huls. Vóór het spannen wordt de schroefdraad gesmeerd, na het spannen wordt elk terminal met een splitpen geborgd.
Welke spanner waarvoor
- Hangt de mast eraan? Dan neemt u een wantspanner vork-vork met gesloten spanmoer en kiest u de maat op basis van de draad, zie de tabel hieronder.
- Ligt het puttingijzer niet in lijn met de want? Dan hoort er een toggle tussen spanner en puttingijzer, bijvoorbeeld de Blue Wave Toggle. Seldén zet een vorkkop alleen direct in als het puttingijzer correct is uitgelijnd en de spanner in lijn ligt met het stag.
- Gaat het om reling, leuning, zonnezeil of een afspanning? Dan volstaat een staaldraadspanner met open huls: oog-oog voor vaste bevestigingspunten, oog-haak als een uiteinde zonder gereedschap uitgehaakt moet kunnen worden.
Wantspanner passend bij de draad
Hoeveel een tuigage kan hebben, wordt bepaald door het zwakste onderdeel. De fabrikant Hayn legt wantspanners daarom zo uit dat zij de breeksterkte van de 1x19-draad van dezelfde maat overtreffen. De tabel zet de wantspanner vork-vork van A4 naast de draad 1x19 van A4, beide waarden afkomstig uit de productgegevens.
| Draad 1x19 | Breeksterkte draad | Wantspanner minimaal | Breeksterkte wantspanner |
|---|---|---|---|
| 3 mm | 750 kg | M5 | 790 kg |
| 4 mm | 1.340 kg | M8 | 1.750 kg |
| 5 mm | 2.100 kg | M10 | 3.100 kg |
| 6 mm | 3.020 kg | M10 | 3.100 kg |
| 7 mm | 4.120 kg | M12 | 4.570 kg |
| 8 mm | 5.380 kg | M14 | 5.900 kg |
| 10 mm | 8.400 kg | M20 | 12.700 kg |
Krap is het verschil bij de draad van 6 mm: de wantspanner M10 ligt met 3.100 kg slechts 80 kg boven de 3.020 kg van de draad. Bij de draad van 10 mm volstaat M16 met 8.000 kg niet, hier past pas M20. Alle breeksterkten geeft Marinetech op voor axiale belasting in één lijn zonder uitspreiding.
Staaldraadspanner met open huls
Staaldraadspanners met open huls zijn lichter gebouwd en bedoeld voor belastingen buiten de tuigage. Door de open huls ziet u hoe ver de schroefdraden zijn ingedraaid.
| Schroefdraad | Breeksterkte oog-oog en oog-haak, A4 |
|---|---|
| M6 | 320 kg |
| M8 | 560 kg |
| M10 | 880 kg |
| M12 | 1.200 kg |
| M16 | 2.400 kg |
| M20 | 3.600 kg |
De vergelijking toont het verschil in bouwwijze: een staaldraadspanner M10 heeft 880 kg breeksterkte, de wantspanner M10 met gesloten spanmoer 3.100 kg.
Correct spannen in zeven stappen
- Reinigen en smeren. Seldén adviseert wantspanners vóór het optuigen te reinigen en te smeren met wantspanner-olie. Rvs op rvs kan zonder smering vastvreten; Bossard noemt smeermiddelen met molybdeendisulfide of metaaldeeltjes.
- Linkse schroefdraad naar beneden. Wantspanners zonder opgerolde draadbout worden met de linkse schroefdraad naar beneden aan het puttingijzer gemonteerd. Dan werken alle spanners in dezelfde richting.
- Toggle controleren. Ligt de spanner niet in lijn met het stag, dan hoort er een toggle tussen, anders wordt de spanner op buiging belast.
- Gelijkmatig indraaien. Draai beide schroefdraden even ver in de spanmoer, zodat aan beide zijden reserve overblijft om na te stellen.
- Op spanning brengen. Seldén adviseert voor bovenwanten 15 tot 20 procent van de breeksterkte van de draad, maximaal 25 procent. Om na te meten: 1 mm rek op 2 m draad komt overeen met 5 procent van de breeksterkte. 15 tot 20 procent is dus 3 tot 4 mm op 2 m.
- Borgen. Steek door elk terminal een splitpen. Seldén noemt een splitpenlengte van 1,5 maal de boutdiameter en poten die ongeveer 20° worden omgebogen.
- Jaarlijks controleren. Wantspanners worden elk jaar gesmeerd. Is een streng van de draad gebroken, dan wordt de want vervangen, en wel altijd als paar.
Een rekenvoorbeeld: een bovenwant van 6 mm 1x19 met 3.020 kg breeksterkte wordt op 15 tot 20 procent gespannen, dus op 453 tot 604 kg.
Veelgestelde vragen
Volstaat een wantspanner M8 voor 4 mm draad?
Ja. De wantspanner vork-vork M8 heeft volgens Marinetech 1.750 kg breeksterkte, de draad 1x19 van 4 mm 1.340 kg. De spanner is dus niet het zwakste onderdeel.
Kan ik een staaldraadspanner in de tuigage gebruiken?
Dat raden wij af. Staaldraadspanners met open huls hebben bij dezelfde schroefdraad aanzienlijk minder breeksterkte dan wantspanners met gesloten spanmoer. Voor wanten en stagen neemt u de wantspanner.
Waarmee borg ik de wantspanner?
Met een splitpen door elk terminal. Seldén raadt af om twee spanners met een lijn tegen elkaar vast te sjorren als bovenaan een stemball-terminal zit, omdat de spanner dan los kan draaien. Passende splitpennen van A4 en ringsplitpennen zijn per stuk verkrijgbaar.
Waarom heeft een wantspanner links- en rechtsdraad?
Omdat bij het draaien van de spanmoer beide uiteinden tegelijk naar binnen worden getrokken of naar buiten draaien. Zo verandert de lengte zonder dat draad of terminal meedraait.
Bronnen
- Productgegevens Inox-Expert: wantspanner vork-vork, staaldraadspanner oog-oog en oog-haak, staaldraad 1x19
- Marinetech: catalogus 2026/27, pagina 44, 110 en 146
- Seldén Mast AB: Hints and Advice on rigging and tuning of your Seldén mast (595-540-E), pagina 18 en 61
- Hayn Marine: Wire Breaking Strengths
- Bossard Group: Das Festfressen von Verbindungselementen aus edlem Stahl, White Paper 07-2023
