Kort samengevat: Een staaldraadschijf kiest u op vier punten: de schijf moet bij de draad passen (opgave “Draad Ø tot” in de productgegevens), ze moet zo groot zijn als de inbouwruimte toelaat, het lager richt zich naar de beweging, en de breeksterkte naar de belasting op het blok, die bij een omleiding hoger is dan de belasting in de draad. Over schijven loopt flexibele draad 7x19. Kunststof schijven zijn alleen bedoeld voor touwwerk.
Welke draad over de schijf loopt
Een staaldraad dat over schijven loopt, wordt bij elke beweging gebogen; de draden raken daardoor na verloop van tijd vermoeid, zoals Mazzella beschrijft. Voor deze toepassing voert de shop de staaldraad 7x19 van A4, volgens de productgegevens geschikt voor omlooprollen, van 1,5 tot 8,0 mm, en de beklede staaldraad 7x19 met 4 of 5 mm kabel. De Sprenger XS-blokken zijn volgens de productgegevens ontworpen voor staaldraad 7x19 van 2 tot 4 mm of Dyneema van 3 tot 6 mm. Welke kabelopbouw waarvoor geschikt is, legt de gids Staaldraad 1x19, 7x7 of 7x19 uit.
Schijf en groef passend bij de draad
Elke schijf vermeldt in de productgegevens onder “Draad Ø tot” de grootste draad die ze opneemt, en onder “Touw Ø” afzonderlijk het touwwerk. De kogellagerschijf Ø 27 mm bijvoorbeeld voert draad tot 6 mm of touwwerk tot 10 mm.
De groef moet nauw bij de draad passen. Unirope noemt voor kabelschijven een groef die 6 tot 8 procent wijder is dan de nominale diameter van de kabel, en begrenst ook de groefradius naar boven. In een te nauwe groef wordt de kabel beschadigd en vervormd. Kies daarom de schijf waarvan de opgave net boven uw draad ligt.
Schijfdiameter: groter spaart de draad
Loos & Co. noemt als kleinste loopdiameter van een schijf voor kabels 7x19 het 24-voudige van de kabeldiameter, voor 7x7 het 42-voudige. Algemeen geldt volgens Loos: hoe groter de schijf in verhouding tot de draad, hoe langer deze meegaat. Mazzella rekent voor dat een kabel bij een verhouding van 35 in plaats van 26 een 88 procent hogere relatieve levensduur bereikt.
Deze richtwaarden komen uit de kabeltechniek voor installaties waarin kabels voortdurend over schijven lopen. Voor de keuze aan boord volgt daaruit: neem de grootste schijf die bij draad, belasting en inbouwruimte past. Loopt de draad vaak onder belasting over de schijf, dan biedt het High-Load-blok met schijf 50 x 8 mm veel diameter voor draad tot 6 mm. Waar een gewoon blok te groot en te zwaar zou zijn, bijvoorbeeld bij dunne lijnen, zijn volgens de productgegevens de XS-blokken met schijf 19 x 8,3 mm bedoeld voor draad tot 4 mm. Leid de draad bovendien niet in S-vorm over twee schijven: wisselt de buigrichting, dan raakt de draad volgens Mazzella sneller vermoeid.
Wordt met de kabel gehesen, dan eist de Machinerichtlijn dat de diameter van de schijven is afgestemd op de afmetingen van de kabels.
Materiaal en lager van de schijf
| Schijf | Lager | Voorbeelden in de shop | Draad volgens productgegevens |
|---|---|---|---|
| Rvs | Kogellager | XS-blokken, High-Load-blokken met rvs schijf, reserveschijven Ø 25 en 38 mm, schijf Ø 27 mm | tot 3, 4, 5 of 6 mm |
| Vernikkeld messing | Glijlager | Staande blokken, liggende blokken, reserveschijven Ø 13 tot 30 mm | tot 4, 5 of 6 mm |
| Aluminium | Glijlager | High-Load-blok, schijf 50 x 8 mm | tot 6 mm |
| Kunststof | afhankelijk van de schijf | Kunststof schijven voor touwwerk | niet voor draad |
De kunststof schijven zijn volgens de productgegevens uitsluitend bedoeld voor touwwerk, omdat draad hun loopvlak zou beschadigen. Voor draad komen schijven van metaal in aanmerking.
Bij het lager maakt Sprenger onderscheid naar de belasting: glijlagerblokken zijn geschikt voor statisch belaste lijngeleidingen, dus omleidingen die onder belasting lang stilstaan. Premium Ropes beschrijft kogellagers als zeer wrijvingsarm bij een gemiddeld draagvermogen en beveelt ze aan voor dynamische toepassingen waarbij de schijf onder belasting moet draaien. De kogellagerschijf Ø 27 mm loopt volgens de productgegevens op 22 rvs kogels in 2 rijen; schijf, kogels en kooi zijn van rvs.
Breeksterkte: aan het blok trekt meer dan in de draad
Hoeveel belasting op een blok werkt, hangt volgens Wichard af van de omleidhoek: bij 90° omleiding draagt het blok 140 procent van de belasting in de draad, bij 180° het dubbele. Bij de blokken met opgave van de werklast ligt deze volgens de productgegevens op een kwart van de breeksterkte.
| Blok, volgens productgegevens | Draad tot | Breeksterkte | Werklast |
|---|---|---|---|
| XS-blok, kogellager | 4 mm | 450 kg | 112 kg |
| XS-dubbelblok, beugel en met hondsvot | 4 mm | 450 kg | 112 kg |
| Staand blok, kogellager | 3 mm | 750 kg | 187 kg |
| High-Load-blok, beugel en liggend blok, rvs schijf, kogellager | 3 mm | 750 kg | 187 kg |
| High-Load-blok, beugel en liggend blok, rvs schijf, kogellager | 4 mm | 1.000 kg | 250 kg |
| Liggend blok, glijlager | 4 of 6 mm | 900 kg | 225 kg |
| Rvs blok, beugel afneembaar | 6 mm | 900 kg | 225 kg |
| Staand blok, glijlager | 4 of 6 mm | 1.000 kg | 250 kg |
| High-Load-blok, alu schijf Ø 50 | 6 mm | 1.000 kg | 250 kg |
Een rekenvoorbeeld: een draad met 100 kg trek wordt 180° omgeleid. Aan het blok werkt dan 200 kg. Het staande blok met 250 kg werklast volstaat, het XS-blok met 112 kg niet.
Uitvoering naar inbouwplaats
- Liggend blok: leidt vlak over dek, opbouw of spier om en wordt volgens de productgegevens met 4 boorgaten vastgeschroefd; het is 10 of 13 mm hoog.
- Staand blok: bij de uitvoering met afneembare schijf trekt u de bout eruit en legt u de draad zijdelings in, zonder deze uit te rijgen.
- Blok met warteloog: het blok met warteloog van A2 stelt zich vanzelf in de trekrichting; schijven van 15 tot 50 mm, breeksterkte 150 tot 1.000 kg. A2 is volgens de productgegevens bedoeld voor binnenruimten, zoet water en beschermde zones, meer hierover in de gids A2, A4 of D6.
- Klapblok: het klapblok van A4 opent zijdelings, zodat u een lijn midden in het verloop kunt inleggen; het is opgegeven voor touwwerk tot 14 of 16 mm.
Voor de bevestiging van het blok aan oogplaat of beslag zijn sluitingen van A4 geschikt; hoe u de maat kiest, legt de gids Sluitingen van rvs A4 uit. Alle schijven en blokken voor draad vindt u in de categorie Staaldraadschijven en bij Sprenger.
Veelgestelde vragen
Mag ik staaldraad over een kunststof schijf leiden?
Nee. De kunststof schijven van Sprenger zijn volgens de productgegevens alleen bedoeld voor touwwerk, omdat draad het loopvlak zou beschadigen. Voor draad neemt u schijven van rvs, vernikkeld messing of aluminium.
Welk blok past bij 4 mm draad?
Volgens de productgegevens onder andere het XS-blok met kogellager, het High-Load-blok met rvs schijf, het staande blok en het liggende blok voor draad tot 4 mm. Doorslaggevend is dan de belasting: het XS-blok heeft 112 kg werklast, High-Load-blok en staand blok 250 kg, het liggende blok van messing 225 kg.
Mag 1x19 over een schijf lopen?
Loos & Co. publiceert voor 1x19 geen schijfdiameter, omdat deze opbouw meestal in druk-trektoepassingen wordt gebruikt. Voor het lopen over schijven is in de shop volgens de productgegevens de staaldraad 7x19 bedoeld.
Hoe vind ik de passende reserveschijf?
Vergelijk vóór de aankoop de buitendiameter en de maten A, B en D met as en inbouwruimte van uw blok. De waarden staan per uitvoering in de technische gegevens.
Waarom is de belasting aan het blok hoger dan in de draad?
De belasting aan het blok hangt volgens Wichard af van de omleidhoek. Bij 90° omleiding is het 140 procent, bij 180° 200 procent van de belasting in de draad. Bepalend voor de keuze is deze belasting aan het blok.
Bronnen
- Productgegevens Inox-Expert: staaldraadschijven en blokken, kabel Ø, schijfmaten, breeksterkte en werklast; staaldraad 7x19
- Loos & Co.: Recommended Wire Rope Bend Radius
- Mazzella: Why Sheave Design is Critical to Wire Rope Service Life (2014)
- Unirope: Sheaves and Drums
- Herm. Sprenger: blokken, glijlagerblokken
- Premium Ropes: How do I choose the right block or pulley? (2026)
- Wichard: Blocks, Loading Formulas
- Machinerichtlijn 2006/42/EG, bijlage I, nummer 4.1.2.4
